Tankowanie na odpalonym silniku – czy to bezpieczne?

Podjeżdżasz pod dystrybutor i zastanawiasz się, czy naprawdę musisz gasić silnik na te kilka minut. Widzisz innych, którzy leją paliwo przy pracującym aucie i zaczynasz mieć wątpliwości. Z tego tekstu dowiesz się, czy tankowanie na odpalonym silniku jest bezpieczne, co na to przepisy i jak robić to poprawnie.

Co oznacza tankowanie na odpalonym silniku?

Pod hasłem „tankowanie na odpalonym silniku” kryje się uzupełnianie paliwa wtedy, gdy jednostka napędowa nadal pracuje. Może to być zwykły bieg jałowy, ale też sytuacja, w której włączony jest napęd, a skrzynia ma pozycję „P” lub „N”. W takiej chwili pracują podzespoły auta: alternator, pompa paliwa, wentylatory, instalacja zapłonowa, a często także instalacja LPG, która utrzymuje ciśnienie gazu. Z punktu widzenia bezpieczeństwa oznacza to jedno – cały pojazd pozostaje czynnym źródłem energii tuż obok oparów paliwa.

W praktyce wielu kierowców decyduje się na takie zachowanie w pozornie błahych sytuacjach. Zimą, przy dużym mrozie, silnik zostaje włączony, żeby w kabinie działało ogrzewanie, a szyby nie zamarzały od środka. Latem z kolei często chodzi o pracującą klimatyzację, która ma zapewnić komfort dzieciom czy starszej osobie siedzącej w aucie. Do tego dochodzi pośpiech, nerwowa kolejka na stacji, problemy z rozruchem silnika czy tankowanie podczas holowania albo z ciężką przyczepą, gdy kierowca obawia się ponownego uruchomienia zestawu.

Codzienność na stacji paliw pokazuje kilka typowych scen, w których pojawia się tankowanie przy pracującym silniku:

• rodzina z małymi dziećmi, które śpią w fotelikach, a kierowca zostawia włączone ogrzewanie lub klimatyzację,
• kierowca zawodowy w kabinie ciężarówki, który „tylko uzupełnia” paliwo przy pracującym agregacie lub silniku,
• użytkownik auta osobowego, który podjechał niemal na rezerwie i postanawia „tylko dobić parę litrów”, nie wyłączając zapłonu.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa pojęcie „odpalony silnik” jest szersze niż wielu osobom się wydaje. Obejmuje także sytuacje, gdy motor spalinowy jest chwilowo wyciszony, ale system pojazdu nadal działa w trybie aktywnym. Dotyczy to aut z systemem start-stop, hybryd w trybie „READY” czy samochodów, w których kierowca zostawił włączony zapłon i aktywną instalację elektryczną, choć obroty silnika spadły do zera. Układ może w każdej chwili sam uruchomić motor.

Nowoczesne stacje paliw są projektowane tak, aby maksymalnie ograniczać ryzyko niekontrolowanego zapłonu. Mają specjalne dystrybutory, systemy odpowietrzania i odprowadzania oparów oraz zabezpieczenia odcinające wydawanie paliwa. Cała ta infrastruktura opiera się jednak na jednym założeniu. Kierowca ścisłe przestrzega procedur, w tym gasi silnik przed rozpoczęciem tankowania i nie uruchamia go do chwili zakończenia wszystkich czynności przy dystrybutorze.

Jakie zagrożenia stwarza tankowanie na odpalonym silniku?

Ryzyko związane z tankowaniem na odpalonym silniku dotyczy trzech obszarów. Pierwszy to pożar lub wybuch paliwa w strefie dystrybutorów, gdzie koncentrują się opary benzyny, oleju napędowego i LPG. Drugi to możliwość uszkodzenia instalacji elektrycznej i elektronicznej pojazdu, która pracuje w nietypowych warunkach przy otwartym układzie paliwowym. Trzeci obszar to zagrożenia zdrowotne dla kierowcy, pasażerów i pracowników stacji, wynikające z większej ilości spalin i oparów paliw w powietrzu.

Nie chodzi tylko o przepisy czy zakazy na tabliczkach. Wystarczy jedna iskra w nieodpowiednim momencie, nieszczelność instalacji albo kilka sekund nieuwagi przy pistolecie. Wtedy spokojne tankowanie może w ułamku chwili zamienić się w niekontrolowany pożar obejmujący auto, dystrybutor i sąsiednie stanowiska.

Pożar i wybuch paliwa na stacji benzynowej

Benzyna i olej napędowy to paliwa płynne, które podczas tankowania intensywnie odparowują. Opary benzyny bardzo łatwo tworzą mieszaninę z powietrzem w zakresie stężeń wybuchowych, w której do zapłonu wystarczy niewielka iskra. Temperatura zapłonu benzyny jest niska, dlatego już w typowych warunkach na stacji pojawia się atmosfera potencjalnie wybuchowa. Olej napędowy ma wyższą temperaturę zapłonu i uchodzi za mniej łatwopalny, ale jego opary przy nagrzaniu również mogą się zapalić, szczególnie w pobliżu gorących elementów układu wydechowego.

Osobną grupę stanowi LPG, czyli mieszanina propanu i butanu. Gaz ten jest cięższy od powietrza, więc w przypadku nieszczelności lub upuszczenia części paliwa gromadzi się przy gruncie, we wgłębieniach i pod pojazdami. Wystarczy niewielkie zagłębienie w betonie, by LPG zatrzymał się w nim na dłużej, tworząc niewidoczną „poduszkę” gazową. Gdy w pobliżu pojawia się źródło zapłonu, ogień rozprzestrzenia się błyskawicznie po całej strefie, w której zebrały się opary.

Podczas pracy silnika pojawia się kilka typowych źródeł mogących zainicjować zapłon oparów paliwa w strefie dystrybutorów:

• iskry w układzie zapłonowym silników benzynowych, szczególnie przy zużytych przewodach lub cewkach,
• iskrzenie na złączach alternatora i przewodach wysokoprądowych, które przy dużym obciążeniu pracują z wysokim natężeniem,
• krótkie, ale intensywne impulsy prądowe w obwodzie rozrusznika, gdy kierowca przypadkiem przekręci kluczyk lub wciśnie przycisk „Start”,
• gorące elementy układu wydechowego, w tym turbosprężarka i katalizator, mogące rozgrzać się do kilkuset stopni,
• uszkodzone lub prowizorycznie naprawiane odcinki wiązki elektrycznej, które w czasie drgań nadwozia potrafią „przeskoczyć” iskrą do masy.

Typowe tankowanie wygląda z pozoru niewinnie. Po zdjęciu korka paliwo przepływa przez pistolet do wlewu, jednocześnie uwalniając do otoczenia opary benzyny lub diesla. Część z nich odciąga system odprowadzania, ale część zawsze wydostaje się ponad nadkole i w stronę dystrybutora. Gdy zbiornik jest prawie pełny, łatwo o przepełnienie albo rozlanie paliwa po nadwoziu. Jeśli w takiej chwili silnik pracuje, a pod autem lub przy nadkolu pojawi się chmura oparów, szansa na kontakt z iskrą lub bardzo gorącym elementem rośnie wielokrotnie.

Dodatkowym zagrożeniem jest ładunek elektrostatyczny. W suchy dzień, przy niskiej wilgotności powietrza, Twoje ubranie i tapicerka auta potrafią „naładować się” podczas wysiadania i wsiadania. Gdy dotykasz metalowych elementów nadwozia albo pistoletu, następuje krótkie wyładowanie. Normalnie odczuwasz tylko lekkie „kopnięcie”. Jeśli jednak w tej samej chwili w okolicy wlewu unosi się odpowiednio gęsta chmura oparów, taka iskra może wystarczyć do zapłonu.

Pożary na stacjach paliw są na szczęście rzadkie. Statystyki straży pożarnej pokazują, że infrastruktura stacji jest dobrze zaprojektowana, a procedury działają sprawnie. Ale gdy już dochodzi do pożaru albo wybuchu, skutki są skrajnie poważne. Uszkodzone dystrybutory, nadpalone auta, spalone wiaty i realne zagrożenie życia osób, które w danej chwili tankowały albo tylko przechodziły obok. To właśnie ten potencjał szkód sprawia, że zakaz tankowania na odpalonym silniku jest bezdyskusyjny, a obsługa stacji ma prawo przerwać wydawanie paliwa.

Krótka chwila tankowania przy pracującym silniku, nawet „tylko kilka litrów”, w sprzyjających warunkach potrafi zamienić się w nagły zapłon oparów. Wyciek przy wlewie, drobna nieszczelność instalacji elektrycznej albo ładunek elektrostatyczny z odzieży wystarczą, by ogień w ułamku sekundy objął samochód, dystrybutor i sąsiednie stanowiska.

Uszkodzenia instalacji elektrycznej i elektronicznej samochodu

Konstruktorzy samochodów projektują układ paliwowy i elektryczny w oparciu o jeden prosty scenariusz. Tankowanie odbywa się przy wyłączonym silniku i odłączonym zapłonie, gdy pompy i sterowniki nie pracują. Otwarty wlew paliwa, przepływ benzyny lub diesla i aktywna instalacja zapłonowa czy wysokonapięciowa w hybrydzie to już stan odbiegający od standardu, który przewidział producent. Właśnie dlatego w instrukcjach obsługi tak często widzisz wyraźne ostrzeżenia, by przed tankowaniem zawsze wyłączyć napęd.

Gdy tankujesz przy włączonym zapłonie, część podzespołów pracuje w warunkach większego obciążenia niż zwykle, co z czasem może odbić się na ich trwałości. Do najczęstszych potencjalnych skutków dla instalacji należą:

• dodatkowe obciążenie alternatora i akumulatora, które podczas tankowania z pracującą klimatyzacją, ogrzewaniem szyb czy webasto oddają i przyjmują duże prądy,
• zwiększone ryzyko przepięć w instalacji, gdy w trakcie tankowania włączają się i wyłączają kolejne odbiorniki, a napięcie w instalacji „pływa”,
• zakłócenia i ewentualne uszkodzenia czujników poziomu paliwa, które nagle dostają sygnał o szybkim wzroście poziomu przy równoczesnej pracy pompy,
• możliwe chwilowe błędy w pracy sterownika silnika, szczególnie w autach z rozbudowaną elektroniką, gdy zmiana parametrów zasilania zbiega się z pracą systemów wspomagających.

Samochody z instalacją LPG są jeszcze bardziej wrażliwe na nieprawidłowe zachowania przy dystrybutorze. W wielu takich autach jednocześnie istnieją dwa niezależne układy paliwowe – benzynowy i gazowy. Tankowanie przy odpalonym silniku oznacza, że przynajmniej jeden z nich działa w tle, gdy Ty manipulujesz przy wlewie. Przy nieprawidłowym serwisie albo zużytych uszczelnieniach rośnie ryzyko nieszczelności, którą łatwo przeoczyć w hałasie pracującego motoru. Do tego dochodzą wyższe wymagania co do szczelności zaworów, przewodów i zbiornika LPG, szczególnie podczas tankowania pod ciśnieniem.

Ryzyko natychmiastowego uszkodzenia elektroniki auta podczas jednego tankowania jest zwykle mniejsze niż ryzyko pożaru. To jednak nie oznacza, że możesz je zignorować. Producent samochodu, analizując przyczynę ewentualnej szkody lub pożaru, bardzo chętnie sięgnie do instrukcji obsługi. Jeśli znajdzie tam zapis o obowiązku wyłączania silnika przy tankowaniu, może powołać się na nieprzestrzeganie zasad użytkowania i ograniczyć odpowiedzialność gwarancyjną.

Ryzyko dla zdrowia pracowników stacji i pasażerów

Pracujący silnik spalinowy to także stałe źródło spalin, które mieszają się z oparami paliwa w strefie stanowisk tankowania. W spalinach znajdują się między innymi tlenek węgla, tlenki azotu i cząstki stałe, a w przypadku silników wysokoprężnych także sadza z drobnymi frakcjami węglowodorów. Nawet jeśli na zewnątrz stacji powietrze jest czyste, pod wiatą i wokół dystrybutorów emisje z kilku pracujących jednocześnie silników potrafią wyraźnie pogorszyć jakość powietrza.

Opary benzyny i oleju napędowego zawierają lotne związki organiczne, w tym benzen i toluen. Przy krótkiej, sporadycznej ekspozycji organizm zwykle radzi sobie z takim obciążeniem. Gdy jednak ktoś – jak pracownik stacji – spędza w tej strefie wiele godzin tygodniowo, sytuacja wygląda inaczej. Normy BHP i limity narażenia zawodowego wyznaczają poziomy, przy których długotrwały kontakt z oparami i spalinami zwiększa ryzyko bólów głowy, podrażnień dróg oddechowych, a przy wieloletniej pracy nawet chorób nowotworowych.

Szczególnie narażone są osoby, które z racji swojej sytuacji nie mogą szybko opuścić strefy dystrybutorów lub gorzej reagują na zanieczyszczenia powietrza, między innymi:

• pracownicy stacji paliw, którzy przez dużą część dnia przebywają w pobliżu dystrybutorów i wjazdu na stanowiska,
• dzieci w samochodzie, których układ oddechowy jest bardziej wrażliwy i wciąga proporcjonalnie więcej powietrza na kilogram masy ciała,
• osoby starsze, kobiety w ciąży oraz kierowcy i pasażerowie z chorobami układu oddechowego lub krążenia.

Na wielu stacjach stanowiska tankowania są częściowo zabudowane i zadaszone. Daje to ochronę przed deszczem i śniegiem, ale jednocześnie ogranicza naturalną wentylację. Jeśli w takiej przestrzeni kilka aut pozostawi włączone silniki, stężenie szkodliwych substancji w powietrzu może mocno wzrosnąć, nawet przy krótkim postoju. W skrajnych przypadkach kierowcy skarżą się wtedy na zawroty głowy, pieczenie oczu czy drapanie w gardle.

Z perspektywy przepisów BHP operator stacji ma obowiązek organizować pracę tak, aby minimalizować zanieczyszczenia w miejscu obsługi klienta. Zakaz pracy silnika podczas tankowania jest jednym z najprostszych środków, który służy ochronie zdrowia ludzi. Nie wymaga kosztownych instalacji ani skomplikowanych systemów – wystarczy konsekwentne egzekwowanie zasad przez obsługę i odpowiedzialne zachowanie kierowców.

Czy tankowanie na odpalonym silniku jest zgodne z przepisami?

Na polskich stacjach paliw zasady bezpieczeństwa nie wynikają tylko z dobrej woli operatora. Określają je przepisy przeciwpożarowe, rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla stacji paliw, a także instrukcje bezpieczeństwa pożarowego opracowane dla konkretnego obiektu. W praktyce wszystkie te dokumenty prowadzą do jednego wniosku. Przed rozpoczęciem tankowania kierowca ma obowiązek wyłączyć silnik i zapłon, a także stosować się do poleceń obsługi.

Regulaminy wewnętrzne dużych sieci paliw uzupełniają te wymagania o szczegółowe procedury dla pracowników. To między innymi zasady reagowania na naruszenia, przerwania wydawania paliwa i wzywania straży pożarnej lub policji. Jeśli więc zastanawiasz się, czy tankowanie na odpalonym silniku jest w Polsce formalnie dozwolone, odpowiedź jest prosta. Nie, takie działanie pozostaje w sprzeczności z przyjętymi zasadami eksploatacji stacji.

Przepisy przeciwpożarowe i regulaminy stacji paliw

Akty prawne regulujące budowę i eksploatację stacji paliw określają szczegółowo, jak wyglądają strefy zagrożenia wybuchem, jakie urządzenia można w nich montować i jakich zachowań należy unikać. Rozporządzenia dotyczące warunków technicznych oraz ochrony przeciwpożarowej stacji wymagają, aby w pobliżu dystrybutorów eliminować wszystkie zbędne źródła zapłonu. Do takich źródeł zalicza się nie tylko otwarty ogień, ale również pracujące silniki spalinowe, urządzenia elektryczne bez odpowiedniej ochrony czy sytuacje sprzyjające powstawaniu iskier.

Instrukcje bezpieczeństwa pożarowego, które opracowuje się dla każdej stacji, przekładają te przepisy na konkretne zasady obowiązujące kierowców i pracowników. Opisują one między innymi, jak prowadzić ewakuację, w jaki sposób odciąć dopływ paliwa do dystrybutorów i jak reagować na wyciek. Jednym z podstawowych zapisów jest obowiązek wyłączenia silnika przed rozpoczęciem tankowania. Bez respektowania tego wymogu cała koncepcja ochrony przeciwpożarowej przestaje działać tak, jak zaplanowali projektanci i rzeczoznawcy.

Typowe zapisy takich instrukcji i regulaminów, z którymi spotkasz się na większości stacji, obejmują między innymi:

• obowiązek wyłączania silnika oraz zakaz uruchamiania go do momentu zakończenia tankowania i odłożenia pistoletu,
• zakaz palenia tytoniu oraz używania zapalniczek i zapałek w całej strefie dystrybutorów,
• zakaz używania otwartego ognia oraz urządzeń, które mogą wytwarzać iskrę w pobliżu wlewów paliwa,
• zakaz korzystania z niektórych urządzeń elektronicznych w bezpośredniej strefie dystrybutora oraz obowiązek stosowania się do poleceń obsługi stacji.

Na terenie stacji widzisz liczne oznaczenia wizualne: tabliczki „Wyłącz silnik”, „Zakaz palenia”, żółto-czarne piktogramy PPOŻ czy instrukcje postępowania na wypadek pożaru. To nie są sugestie ani „dobre rady” operatora stacji. Te tablice stanowią formalny element instrukcji bezpieczeństwa pożarowego i wynikają z obowiązujących przepisów. Lekceważąc je, łamiesz zasady użytkowania obiektu o podwyższonym ryzyku pożarowym.

Nieprzestrzeganie instrukcji PPOŻ na stacji paliw, w tym tankowanie na odpalonym silniku, traktowane jest jako naruszenie zasad eksploatacji budynku i instalacji technicznych. Zdarza się, że po kontroli straży pożarnej operator stacji musi udowodnić, że egzekwuje od klientów wyłączanie silników. Dlatego obsługa ma prawo przerwać wydawanie paliwa i poprosić Cię o wyłączenie napędu albo opuszczenie stanowiska.

Odpowiedzialność kierowcy i możliwe konsekwencje prawne

Kierowca, który pozostawia pracujący silnik podczas tankowania, nie tylko łamie regulamin stacji. Realnie zwiększa ryzyko pożaru i naraża innych użytkowników obiektu na niebezpieczeństwo. W razie kontroli straży pożarnej lub policji może zostać uznane, że swoim zachowaniem naruszasz przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i porządku publicznego na terenie stacji.

Konsekwencje takiego postępowania mogą być bardzo konkretne i odczuwać je będziesz nie tylko w razie dużego pożaru. W praktyce kierowcy muszą liczyć się między innymi z takimi skutkami:

• mandat za stworzenie zagrożenia pożarowego lub za niestosowanie się do poleceń obsługi stacji albo służb,
• możliwość wezwania na miejsce straży pożarnej lub policji, gdy kierowca odmawia wyłączenia silnika lub ignoruje ostrzeżenia,
• odmowa obsługi przez stację, włącznie z przerwaniem tankowania i zablokowaniem wydawania paliwa na danym stanowisku,
• pełna odpowiedzialność cywilna za szkody powstałe w wyniku pożaru lub wybuchu, który zostanie powiązany z Twoim zachowaniem, a także ewentualny regres ubezpieczyciela OC lub AC.

Jeśli na stacji dojdzie do pożaru, uszkodzenia mienia albo obrażeń osób, ubezpieczyciel będzie bardzo dokładnie badał okoliczności zdarzenia. Jeżeli potwierdzi się, że w momencie tankowania Twój silnik pracował albo pozostawiłeś aktywny tryb „READY” w hybrydzie, towarzystwo może uznać to za rażące niedbalstwo lub działanie sprzeczne z instrukcjami eksploatacyjnymi. W takiej sytuacji wypłata odszkodowania bywa ograniczona, a w skrajnych przypadkach nawet całkowicie wykluczona.

Twoja odpowiedzialność nie kończy się na własnym samochodzie. W razie poważnego incydentu mogą ucierpieć dystrybutory, budynki, instalacje podziemne, a także inne pojazdy stojące w kolejce oraz zdrowie ich użytkowników. Każda z tych szkód może stać się przedmiotem dochodzenia roszczeń wobec Ciebie, jeśli śledztwo wykaże, że tankowałeś przy pracującym silniku mimo zakazów.

Co mówią producenci samochodów i operatorzy stacji paliw?

Producenci samochodów i operatorzy stacji paliw patrzą na problem tankowania na odpalonym silniku z różnych stron, ale dochodzą do tego samego wniosku. W instrukcjach obsługi pojazdów i regulaminach stacji znajdziesz zgodne zalecenie. Silnik i zapłon mają być wyłączone przez cały czas tankowania, niezależnie od tego, czy chodzi o benzynę, olej napędowy czy LPG.

Te wytyczne nie powstały „na zapas”. Są wynikiem analiz zdarzeń, testów bezpieczeństwa i wymogów prawnych, które łączą producentów pojazdów, firmy paliwowe oraz służby odpowiedzialne za ochronę przeciwpożarową. Jeśli będziesz ich przestrzegać, działasz zgodnie z wolą wszystkich stron odpowiedzialnych za Twoje bezpieczeństwo na stacji.

Zalecenia w instrukcjach obsługi pojazdu

Większość instrukcji obsługi, zarówno w autach miejskich, jak i dużych SUV-ach czy samochodach dostawczych, zawiera wyraźny punkt dotyczący tankowania. Producent pisze tam wprost, że przed uzupełnieniem paliwa należy wyłączyć silnik i zapłon, a także unikać otwartego ognia i iskrzących urządzeń. W wielu przypadkach pojawia się dodatkowe ostrzeżenie, że złamanie tych zasad może doprowadzić do pożaru, wybuchu i poważnych obrażeń.

W takich rozdziałach znajdziesz zwykle kilka powtarzających się zaleceń, które warto sobie utrwalić:

• konieczność całkowitego wyłączenia silnika i zapłonu przed otwarciem wlewu paliwa,
• zakaz palenia tytoniu oraz używania zapalniczek, zapałek i innych źródeł otwartego ognia w pobliżu wlewu i dystrybutora,
• zalecenie, aby kierowca opuścił pojazd na czas tankowania i nadzorował pistolet trzymany w dłoni,
• szczególne zasady dla aut z instalacją LPG, w tym wymóg wyłączenia wszystkich odbiorników i opuszczenia pojazdu przez pasażerów przy tankowaniu gazu,
• dodatkowe wskazówki dla hybryd i pojazdów z trybem „READY”, aby upewnić się, że napęd jest całkowicie wyłączony, a system nie uruchomi samodzielnie silnika.

W części modeli producenci zaznaczają wręcz, że nieprzestrzeganie instrukcji tankowania może mieć wpływ na rozpatrywanie roszczeń gwarancyjnych w razie pożaru. Jeśli analiza rzeczoznawcy wykaże, że auto spłonęło podczas tankowania przy pracującym silniku, producent ma argument, by ograniczyć swoją odpowiedzialność. Dla kierowcy oznacza to realne ryzyko pokrycia znacznej części szkód z własnej kieszeni.

Duże sieci stacji paliw, działające w całym kraju, w swoich regulaminach i materiałach informacyjnych także bardzo jasno wskazują, jak należy postępować przy dystrybutorze. Podkreślają obowiązek gaszenia silnika przed rozpoczęciem tankowania i wyraźnie zaznaczają, że pracownicy mają prawo przerwać wydawanie paliwa, jeśli klient ignoruje te zasady. Nie jest to przejaw „złośliwości” obsługi, tylko wymaganie wynikające z umów ubezpieczeniowych i przepisów PPOŻ, które wiążą operatora stacji.

W regulaminach operatorów stacji znajdziesz powtarzające się sformułowania i zakazy, między innymi:

• zakaz tankowania z pracującym silnikiem oraz obowiązek wyłączenia zapłonu przed rozpoczęciem nalewania paliwa,
• obowiązek zastosowania się do poleceń obsługi, w tym natychmiastowego wyłączenia silnika lub przerwania tankowania na żądanie pracownika,
• informację, że pracownik ma prawo zatrzymać wydawanie paliwa i odciąć pistolet w razie naruszenia zasad bezpieczeństwa,
• często także zakaz tankowania LPG przy pasażerach pozostających w pojeździe, a nawet wymóg opuszczenia auta przez wszystkich podróżnych przy tankowaniu gazu.

Jak bezpiecznie tankować samochód – podstawowe zasady

Prawidłowa kolejność czynności podczas tankowania ogranicza ryzyko pożaru, awarii i nadmiernej ekspozycji na spaliny. Jednocześnie pokrywa się z wymaganiami przepisów oraz regulaminów stacji paliw. Gdy wejdzie Ci w nawyk, wykonywanie tych kroków zajmie tylko chwilę, a realnie poprawi bezpieczeństwo Twoje i innych użytkowników.

Cały proces tankowania można podzielić na trzy etapy. Dojazd i przygotowanie auta, samo nalewanie paliwa oraz zakończenie i bezpieczne odjazd ze stacji. W każdym z tych etapów Twoje decyzje mają znaczenie, nawet jeśli całość trwa zaledwie kilka minut.

Przed rozpoczęciem tankowania warto trzymać się stałej sekwencji działań, która zmniejszy szansę na pomyłkę lub pośpiech:

• zatrzymaj samochód w wyznaczonym miejscu tak, aby wlew paliwa był wygodnie dostępny i nie wymagał nadmiernego skręcania węża,
• zaciągnij hamulec postojowy i upewnij się, że auto nie może samo ruszyć do przodu ani do tyłu,
• całkowicie wyłącz silnik i zapłon, a w autach z przyciskiem „Start/Stop” sprawdź, czy kontrolki trybu „READY” albo pracy napędu są zgaszone,
• wyłącz zbędne odbiorniki energii, takie jak klimatyzacja, radio czy ładowarki, aby uniknąć niepotrzebnego obciążenia instalacji,
• opuść pojazd, zamknij drzwi i dopiero wtedy przejdź do dystrybutora oraz otwarcia wlewu paliwa.

W trakcie nalewania paliwa równie istotne jest to, jak się zachowujesz przy dystrybutorze. Kilka prostych zasad pozwala znacząco zmniejszyć ryzyko zapłonu oraz rozlania paliwa:

• zawsze trzymaj pistolet w ręku przez cały czas tankowania, nie podpieraj go obcymi przedmiotami ani nie blokuj dźwigni na stałe,
• nie używaj w tym czasie zapalniczki, papierosów ani innych źródeł ognia w promieniu kilku metrów od dystrybutora,
• ogranicz do minimum wsiadanie i wysiadanie z auta podczas tankowania, aby zmniejszyć ryzyko powstawania ładunków elektrostatycznych,
• nie dopuszczaj do przepełnienia zbiornika – gdy pistolet odbije, przerwij nalewanie zamiast „dobijać” jeszcze kilka kropli,
• po zakończeniu nalewania odczekaj chwilę, aż resztki paliwa spłyną z końcówki pistoletu, i dopiero wtedy odłóż go na miejsce.

Po zakończeniu tankowania również warto trzymać się prostej rutyny. Dzięki temu nie zostawisz pistoletu w wlewie i nie uruchomisz silnika zbyt wcześnie:

• upewnij się, że pistolet został poprawnie odłożony do dystrybutora, a wskaźnik pokazuje zakończenie wydawania paliwa,
• sprawdź okolice wlewu i nadkola, czy nie ma tam rozlanego paliwa, a jeśli dostrzeżesz plamę, zgłoś to obsłudze,
• dokręć korek wlewu albo upewnij się, że system bezkorkowy prawidłowo się zamknął, zanim wrócisz do wnętrza auta,
• uruchom silnik dopiero wtedy, gdy wszystkie czynności przy wlewie i dystrybutorze są zakończone, a wąż nie znajduje się już w pobliżu nadwozia,
• odjedź spokojnie ze stanowiska, bez gwałtownego przyspieszania i skręcania, by nie uszkodzić sprzętu ani nie ochlapać innych pojazdów.

Na stacji paliw obowiązuje też kilka prostych „zakazów absolutnych”, których lepiej nie łamać w żadnej sytuacji:

• zakaz tankowania na odpalonym silniku lub przy aktywnym trybie „READY” w hybrydzie – motor nie może uruchomić się sam,
• zakaz palenia papierosów oraz używania otwartego ognia w całej strefie dystrybutorów, niezależnie od tego, czy akurat tankujesz,
• zakaz nalewania paliwa do nieprzystosowanych pojemników, takich jak butelki PET, słoiki czy przypadkowe kanistry bez oznaczeń,
• zakaz przelewania paliwa ponad krawędź wlewu czy „dobijania pod korek”, co zwiększa ryzyko rozlania i emisji oparów,
• zakaz ignorowania poleceń pracowników stacji, zwłaszcza dotyczących wyłączenia silnika, przerwania tankowania czy opuszczenia stanowiska.

Aby ograniczyć ryzyko pożaru i wybuchu podczas tankowania, wyłącz silnik całkowicie, nie wsiadaj i nie wysiadaj wielokrotnie z auta w trakcie nalewania oraz natychmiast przerywaj tankowanie i wzywaj obsługę, jeśli zauważysz jakikolwiek wyciek lub zapach paliwa nienaturalnie silny dla tej sytuacji.

Stosowanie kilku prostych reguł – gaszenie silnika, uważne trzymanie pistoletu i unikanie źródeł ognia – bezpośrednio przekłada się na poziom bezpieczeństwa Twojego, innych użytkowników stacji oraz całej infrastruktury. To niewielki wysiłek, który realnie zmniejsza ryzyko bardzo poważnych skutków jednego niepozornego błędu.

Czy hybrydy i samochody elektryczne zmieniają zasady bezpieczeństwa na stacji paliw?

Nowoczesne samochody hybrydowe i elektryczne wprowadzają do pojazdu dodatkowe źródło energii – wysokonapięciowe baterie trakcyjne oraz rozbudowaną instalację elektryczną. Mimo tego podstawowa zasada ochrony przeciwpożarowej na stacji paliw pozostaje niezmienna. W strefie tankowania nie powinno być żadnych zbędnych źródeł zapłonu ani aktywnych systemów napędowych, niezależnie od tego, czy mówimy o paliwie płynnym, czy energii elektrycznej.

Hybrydy i pojazdy plug-in łączą w sobie silnik spalinowy i napęd elektryczny. Kierowca często ma wrażenie, że gdy auto przestaje wydawać dźwięki, jest „zgaszone”. Tymczasem w trybie „READY” system może w każdej chwili sam uruchomić motor spalinowy, na przykład aby podładować baterię. Podczas tankowania oznacza to realne ryzyko, że w trakcie nalewania paliwa silnik nagle się włączy, co stoi w całkowitej sprzeczności z zasadami bezpieczeństwa na stacji.

Kierowcy hybryd powinni zwrócić uwagę na kilka praktycznych zaleceń, które pomagają tankować bezpiecznie:

• przed wyjściem z auta sprawdź, czy wszystkie kontrolki trybu „READY” są zgaszone, a pojazd faktycznie jest wyłączony,
• użyj przycisku lub kluczyka w taki sposób, aby wyłączyć nie tylko silnik, ale cały układ zapłonowy i napęd,
• unikaj pozostawiania auta w trybach automatycznych, które mogą samoczynnie uruchomić motor spalinowy lub włączyć inne energochłonne systemy,
• stosuj się do dodatkowych wskazówek z instrukcji pojazdu, bo w niektórych modelach producenci opisują szczególne procedury tankowania hybrydy.

Samochody elektryczne nie tankują paliwa płynnego, ale coraz częściej pojawiają się na stacjach – choćby po to, by skorzystać ze sklepu, toalety lub ładowarki zamontowanej na tym samym terenie. Ich instalacja wysokonapięciowa jest projektowana z myślą o bezpieczeństwie i zabezpieczana na wypadek kolizji czy zwarcia. Mimo to obowiązuje tu zasada, że żadnych prac przy instalacji HV nie wykonuje się w strefie dystrybutorów. Właściciel auta elektrycznego powinien tak samo respektować oznakowanie PPOŻ i nie parkować w bezpośredniej strefie zagrożenia wybuchem bez uzasadnionej potrzeby.

Ryzyka pożarowe związane z bateriami trakcyjnymi są zupełnie inne niż te wynikające z obecności benzyny, oleju napędowego czy LPG. Na terenie stacji paliw te zagrożenia mogą się jednak nakładać. Dlatego operatorzy oraz służby przeciwpożarowe kładą jeszcze większy nacisk na to, by właściciele nowoczesnych pojazdów przestrzegali zasad bezpieczeństwa. Wspólny mianownik pozostaje jeden. Brak pracującego silnika i brak dodatkowych źródeł zapłonu w strefie tankowania to podstawa bezpiecznego korzystania z każdej stacji paliw.